Cơ Hội và Thách Thức Cho Hệ Sinh Thái Khởi Nghiệp Sáng Tạo Trong Thời Kỳ Phát Triển Mới

Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam có nhiều cơ hội hưởng các chính sách ưu đãi của Nhà nước, song trên thực tế vẫn bỏ lỡ không ít lợi ích do hạn chế về thông tin và điều kiện pháp lý. Trong bối cảnh phần lớn doanh nghiệp gặp khó khăn nghiêm trọng ở giai đoạn đầu, việc triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ đặc thù không chỉ giúp nâng cao khả năng tồn tại và tăng trưởng của doanh nghiệp khởi nghiệp, mà còn góp phần thúc đẩy kinh tế tư nhân, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội đã đặt nền tảng cho các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy kinh tế tư nhân. Tính đến tháng 5/2025, khu vực này có hơn 940.000 doanh nghiệp và trên 5 triệu hộ kinh doanh, đóng góp khoảng 50–51% GDP, hơn 30% thu ngân sách và sử dụng khoảng 82% lực lượng lao động, khẳng định vai trò then chốt trong tăng trưởng kinh tế. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 2 triệu doanh nghiệp, đóng góp 55–58% GDP và đến năm 2045 có ít nhất 3 triệu doanh nghiệp, đóng góp trên 60% GDP. Để cụ thể hóa Nghị quyết 198, ngày 15/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 20/2026/NĐ-CP nhằm hướng dẫn thi hành, kỳ vọng tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, thuế, tài chính, khoa học – công nghệ và nhân lực, qua đó tạo hành lang pháp lý ổn định cho doanh nghiệp tư nhân. Nghị định này được kỳ vọng sẽ giải quyết một cách đồng bộ những vướng mắc tồn tại lâu nay liên quan đến đất đai, thuế, tài chính, khoa học – công nghệ và nguồn nhân lực, qua đó tạo hành lang pháp lý rõ ràng và ổn định hơn cho doanh nghiệp tư nhân.

Đáng chú ý, Nghị định 20/2026/NĐ-CP đã thiết kế nhiều chính sách ưu đãi thuế mang tính hỗ trợ trực tiếp, được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025, qua đó góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu hoạt động, đồng thời khuyến khích đầu tư, đổi mới sáng tạo và mở rộng sản xuất, kinh doanh. Tại Khoản 1 Điều 7 Nghị định 20/2026/NĐ-CP đã xác định rõ nhóm đối tượng được hưởng ưu đãi thuế, tập trung vào các chủ thể cốt lõi của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo gồm: công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo có thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo.

Trước hết, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là đối tượng trung tâm của chính sách. Theo khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 198/2025/QH15, đây là doanh nghiệp hình thành trên cơ sở khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ hoặc mô hình kinh doanh mới, có khả năng tăng trưởng nhanh. Việc đưa nhóm doanh nghiệp này vào diện ưu đãi thuế cho thấy Nhà nước đã ghi nhận đúng tính chất rủi ro cao và vai trò dẫn dắt đổi mới sáng tạo của khu vực khởi nghiệp. Bên cạnh đó, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo – theo khoản 4 Điều 2 Nghị định 38/2018/NĐ-CP – cũng là đối tượng thụ hưởng chính sách, với vai trò trung gian kết nối vốn đầu tư và doanh nghiệp khởi nghiệp. Ưu đãi thuế dành cho nhóm chủ thể này góp phần giảm chi phí vận hành quỹ và thúc đẩy sự phát triển của thị trường đầu tư mạo hiểm trong nước. Ngoài ra, các tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo như vườn ươm, trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo cấp tỉnh và cấp quốc gia theo Luật Khoa học – Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 cũng được đưa vào phạm vi điều chỉnh. Việc mở rộng đối tượng thụ hưởng theo chuỗi hệ sinh thái thể hiện cách tiếp cận toàn diện của chính sách, tuy nhiên đòi hỏi tiêu chí xác định và cơ chế ưu đãi đủ chặt chẽ để bảo đảm hỗ trợ đúng đối tượng và phát huy hiệu quả thực chất.

Việc áp dụng các ưu đãi thuế theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP cần được đặt trong mối quan hệ thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Theo đó, các quy định liên quan đến doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và các chủ thể hỗ trợ được điều chỉnh đồng thời bởi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Đầu tư và các nghị định hướng dẫn thi hành (đặc biệt là Nghị định 38/2018/NĐ-CP và Nghị định 210/2025/NĐ-CP về quỹ Đầu tư khởi nghiệp sáng tạo), Luật Khoa học – Công nghệ và Đổi mới sáng tạo.  Những quy định này cùng thống nhất hỗ trợ và khuyến khích hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Do vậy, để được hưởng ưu đãi một cách hợp pháp và bền vững, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng điều kiện theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP, mà còn phải bảo đảm sự phù hợp với các quy định liên quan khác, đặc biệt là về ngành nghề kinh doanh, hoạt động tạo doanh thu và phương thức hạch toán kế toán.

Không dừng lại ở việc xác định đối tượng thụ hưởng, Nghị định 20/2026/NĐ-CP còn đặt ra các quy định cụ thể về phạm vi thu nhập được miễn, giảm thuế, qua đó giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc áp dụng chính sách ưu đãi và kiểm soát rủi ro thuế. Đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ và tổ chức trung gian hỗ trợ:

i) Thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo sẽ được miễn thuế 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo.

ii) Thời gian miễn, giảm thuế được tính liên tục từ năm đầu tiên có thu nhập chịu thuế từ các hoạt động sáng tạo; nếu doanh nghiệp có doanh thu nhưng không có thu nhập chịu thuế trong 3 năm đầu tiên, thời gian miễn/giảm thuế được tính từ năm thứ tư.

iii) Để được ưu đãi, doanh nghiệp phải hạch toán riêng phần thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo – đổi mới sáng tạo, trường hợp không hạch toán riêng được thì phần thu nhập từ hoạt động được ưu đãi thuế được xác định bằng (=) tổng thu nhập chịu thuế nhân (x) với tỷ lệ phần trăm (%) doanh thu hoặc chi phí được trừ của hoạt động sản xuất, kinh doanh được ưu đãi thuế so với tổng doanh thu hoặc tổng chi phí được trừ của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong kỳ tính thuế.

iv) Trường hợp có khoản doanh thu hoặc chi phí được trừ không thể hạch toán riêng được thì khoản doanh thu hoặc chi phí được trừ đó xác định theo tỷ lệ giữa doanh thu hoặc chi phí được trừ của hoạt động sản xuất, kinh doanh hưởng ưu đãi thuế trên tổng doanh thu hoặc chi phí được trừ của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Đối với nhà đầu tư tổ chức vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, khoản thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp, quyền góp vốn được miễn 100% thuế thu nhập doanh nghiệp. (Lưu ý: không áp dụng đối với chuyển nhượng cổ phiếu niêm yết, và nếu bán 100% công ty TNHH một thành viên kèm theo bất động sản thì chịu thuế chuyển nhượng bất động sản).

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) mới thành lập, kể từ ngày cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh lần đầu, các DNNVV này được miễn 100% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm liên tiếp. Thời gian miễn thuế được tính liên tục từ năm đầu cấp Giấy phép. Tuy nhiên, ưu đãi này không áp dụng cho DNNVV thành lập mới do sáp nhập, chia tách, hợp nhất, chuyển đổi loại hình; cũng như DNNVV mới mà người đại diện pháp luật (hoặc cổ đông lớn nhất) đã từng giữ vai trò tương tự tại một doanh nghiệp cũ đã giải thể nhưng chưa quá 12 tháng tính đến ngày thành lập doanh nghiệp mới; đồng thời không áp dụng với các khoản thu nhập đã quy định ưu đãi tại Khoản 3 Điều 18 Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15.

Có thể thấy, chính sách ưu đãi thuế theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP mở ra nhiều cơ hội đáng kể cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, đặc biệt trong bối cảnh Nhà nước đang đẩy mạnh hoàn thiện thể chế nhằm thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Việc miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp trong những năm đầu hoạt động không chỉ giúp doanh nghiệp giảm áp lực về chi phí tài chính, mà còn tạo dư địa để tái phân bổ nguồn lực cho các hoạt động cốt lõi như nghiên cứu – phát triển (R&D), hoàn thiện sản phẩm, xây dựng đội ngũ nhân sự chất lượng cao và mở rộng thị trường. Bên cạnh đó, ưu đãi thuế còn có tác động lan tỏa đến khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Trong thực tiễn, việc được hưởng chính sách miễn, giảm thuế theo quy định pháp luật là một trong những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao mức độ tín nhiệm đối với nhà đầu tư, quỹ đầu tư mạo hiểm và các tổ chức tài chính. Điều này không chỉ góp phần cải thiện dòng tiền trong ngắn hạn, mà còn tạo nền tảng pháp lý thuận lợi để doanh nghiệp xây dựng chiến lược tăng trưởng trung và dài hạn. Theo đó, các chính sách ưu đãi thuế theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy quan trọng cho khu vực kinh tế tư nhân, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các lĩnh vực có hàm lượng đổi mới sáng tạo cao, đồng thời từng bước mở rộng quy mô hoạt động một cách bền vững.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với không ít thách thức trong quá trình áp dụng. Trên thực tế, việc xác định hoạt động nào được coi là đổi mới sáng tạo vẫn là vấn đề phức tạp, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có mô hình kinh doanh lai hoặc đa ngành. Bởi việc được hưởng ưu đãi không chỉ phụ thuộc vào quy định trên giấy, mà còn phụ thuộc rất lớn vào cách doanh nghiệp tổ chức hoạt động, xây dựng hồ sơ pháp lý và thực hiện hạch toán thuế ngay từ đầu. Thực tiễn áp dụng cho thấy, không ít doanh nghiệp dù thuộc đối tượng được ưu đãi nhưng vẫn phát sinh rủi ro bị loại trừ ưu đãi hoặc truy thu thuế do xác định chưa đúng bản chất hoạt động đổi mới sáng tạo, hạch toán chưa tách bạch thu nhập ưu đãi, hoặc chưa chuẩn bị đầy đủ căn cứ pháp lý khi làm việc với cơ quan thuế. Những rủi ro này thường chỉ bộc lộ sau nhiều năm, khi doanh nghiệp đã mở rộng quy mô và chịu sự thanh tra, kiểm tra chuyên sâu.  

Nhận thức rõ những rào cản pháp lý mà doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo phải đối mặt ngay từ giai đoạn đầu, Công ty Luật TNHH Paxlaw định vị mình không chỉ là đơn vị tư vấn, mà là đối tác pháp lý đồng hành xuyên suốt vòng đời doanh nghiệp. Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực đầu tư, doanh nghiệp và khởi nghiệp sáng tạo, Paxlaw hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận và khai thác hiệu quả các ưu đãi theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP thông qua việc thiết kế mô hình pháp lý phù hợp, cấu trúc đầu tư – sở hữu tối ưu, cơ chế quản trị nội bộ chặt chẽ và hệ thống hồ sơ chứng minh hoạt động đổi mới sáng tạo minh bạch, nhất quán.

Trên nền tảng đó, PaxFlow – Dịch vụ phòng pháp chế thuê ngoài được thiết kế như một bộ phận pháp lý đồng hành cùng doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo ngay từ những giai đoạn đầu tiên, khi nguồn lực tài chính và nhân sự còn hạn chế nhưng các vấn đề pháp lý lại phát sinh liên tục, đa dạng và có tính liên ngành cao. Thay vì phải đầu tư xây dựng một phòng pháp chế nội bộ tốn kém và khó duy trì, startup có thể tiếp cận đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của Paxlaw để được hỗ trợ thường xuyên trong việc thiết lập và chuẩn hóa cấu trúc doanh nghiệp, xây dựng nền tảng quản trị nội bộ, rà soát – soạn thảo – đàm phán hợp đồng, bảo vệ tài sản sở hữu trí tuệ, cũng như bảo đảm tuân thủ các quy định về thuế, lao động, dữ liệu và các nghĩa vụ pháp lý liên quan. Thông qua cách tiếp cận tổng thể, chủ động và bám sát thực tiễn vận hành, Paxlaw không chỉ giúp doanh nghiệp khởi nghiệp đúng luật ở từng quyết định cụ thể, mà còn giảm thiểu rủi ro dài hạn, nâng cao mức độ minh bạch và sẵn sàng cho các cột mốc quan trọng như mở rộng quy mô, gọi vốn hay hợp tác chiến lược, từ đó giúp startup đi nhanh hơn, vững vàng hơn và bền bỉ hơn trên hành trình tăng trưởng.

Liên hệ với chúng tôi

Trụ sở chính:
Số 1 ngõ 30 Nguyễn Thị Định, P. Yên Hòa, TP. Hà Nội

VPGD:
Tầng 27, tòa 30T2, KĐT Nam Trung Yên, P. Yên Hòa, TP. Hà Nội

Hotline: 0911 553 686
Email: contact@paxlaw.vn
Website: https://paxlaw.vn
Fanpage: https://www.facebook.com/Paxlaw.ltd.vn
LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/paxlaw-admin-7b9304364