Cảnh báo rủi ro pháp lý khi chia nhỏ gói thầu: Doanh nghiệp cần chủ động phòng

Trong hoạt động đấu thầu, việc phân chia dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu thiếu căn cứ hoặc không phù hợp với bản chất công việc có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với những rủi ro vượt xa một sai sót về thủ tục. Hệ quả có thể liên quan đến quá trình lựa chọn nhà thầu, chi phí triển khai, tiến độ dự án, uy tín doanh nghiệp và trách nhiệm của các cá nhân có liên quan. Đáng chú ý, Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi), cập nhật ngày 01/10/2026, đề xuất điều chỉnh một số quy định liên quan đến hành vi chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm nhằm áp dụng hạn mức chỉ định thầu. Dù đây vẫn là đề xuất chưa có hiệu lực, doanh nghiệp không nên để khi phát sinh kiểm tra mới rà soát lại phương án của mình.

Đối với doanh nghiệp tham gia dự án đầu tư công hoặc cung cấp hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về đấu thầu, phương án phân chia gói thầu cần có căn cứ rõ ràng, nhất quán với nhu cầu thực tế và được thể hiện trong hồ sơ. Nếu việc chia tách không chứng minh được tính hợp lý, đặc biệt khi có dấu hiệu nhằm áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu thuận lợi hơn hoặc hạn chế cạnh tranh, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với yêu cầu giải trình, việc rà soát thủ tục và những hệ quả pháp lý, tài chính tùy từng trường hợp.

Từ góc độ tư vấn pháp lý, Paxlaw cảnh báo những điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý trước đề xuất sửa đổi, phân tích ranh giới giữa việc phân chia gói thầu có căn cứ và trường hợp có dấu hiệu né tránh quy định, đồng thời đề xuất các biện pháp kiểm soát rủi ro ngay từ khâu lập kế hoạch.

1. Căn cứ pháp lý cốt lõi

Doanh nghiệp cần rà soát đồng thời các quy định hiện hành về hành vi bị cấm trong đấu thầu, điều kiện áp dụng chỉ định thầu, lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan. Đối với các đề xuất tại dự thảo, cần theo dõi để nhận diện những yêu cầu có thể thay đổi; tuy nhiên, không được nhầm lẫn đề xuất sửa đổi với quy định đã có hiệu lực.

**(i)**Về hành vi bị cấm: Điểm h khoản 6 Điều 15 Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) đề xuất quy định liên quan đến hành vi chia nhỏ dự án, dự toán mua sắm nhằm áp dụng hạn mức chỉ định thầu hoặc hạn chế sự tham gia của nhà thầu. Nếu được thông qua, nội dung này có thể làm tăng mức độ chú ý đối với căn cứ và mục đích phân chia gói thầu. Doanh nghiệp cần đặc biệt thận trọng với phương án tách gói không xuất phát từ nhu cầu thực tế hoặc không có tài liệu chứng minh tính hợp lý. Trong thời gian dự thảo chưa được ban hành, việc xác định hành vi bị cấm vẫn phải căn cứ vào pháp luật hiện hành.

(ii) Về hạn mức chỉ định thầu: Điểm e khoản 6 Điều 20 Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) là nội dung doanh nghiệp cần theo dõi sát vì có thể liên quan đến điều kiện áp dụng hình thức chỉ định thầu. Không nên xây dựng phương án mua sắm chỉ dựa trên việc đưa giá trị từng gói xuống dưới một hạn mức mà bỏ qua căn cứ phân chia và các điều kiện pháp lý khác. Cho đến khi quy định mới được ban hành và có hiệu lực, doanh nghiệp vẫn phải tuân thủ điều kiện, hạn mức và trình tự theo pháp luật hiện hành.

(iii) Về kế hoạch lựa chọn nhà thầu: Các nội dung tại Điều 27 và Điều 28 Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) liên quan đến việc lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu và xác định phạm vi gói thầu cần được xem xét trong tổng thể phương án triển khai dự án. Nếu hồ sơ dự án, dự toán mua sắm, phương án phân chia và kế hoạch lựa chọn nhà thầu không thống nhất, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi giải trình cơ sở của quyết định. Paxlaw khuyến nghị kiểm tra tính nhất quán của các tài liệu này trước khi trình phê duyệt và tổ chức lựa chọn nhà thầu.

(iv) Về xử lý vi phạm: Các đề xuất tại Điều 16, Điều 17 và Điều 54 Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) cần được đối chiếu với bản dự thảo cụ thể để xác định chính xác nội dung liên quan đến hành vi bị cấm, hủy thầu và trách nhiệm pháp lý. Doanh nghiệp không nên suy diễn rằng mọi trường hợp phân chia gói thầu đều là vi phạm; ngược lại, cũng không nên xem việc chia thành nhiều gói là an toàn nếu thiếu căn cứ thực tế hoặc có dấu hiệu né tránh quy định. Các kết luận và biện pháp xử lý phải dựa trên quy định có hiệu lực và hồ sơ cụ thể.

Bên cạnh pháp luật về đấu thầu, Điều 222 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung, quy định về tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng. Đây là căn cứ cho thấy rủi ro trong đấu thầu không chỉ dừng ở khía cạnh thủ tục trong những trường hợp đáp ứng dấu hiệu luật định. Tuy nhiên, việc phân chia dự án thành nhiều gói thầu không tự động làm phát sinh trách nhiệm hình sự; trách nhiệm này chỉ được xem xét khi hành vi cụ thể đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Lưu ý: Các điều, khoản thuộc dự thảo cần được đối chiếu với bản cập nhật ngày 01/10/2026 và văn bản chính thức nếu được ban hành. Bài viết không coi các đề xuất trong dự thảo là quy định đã có hiệu lực. Khi triển khai dự án, doanh nghiệp phải áp dụng pháp luật hiện hành tại thời điểm thực hiện và nên rà soát phương án ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ.

2. Phân chia gói thầu hợp pháp và hành vi chia nhỏ có dấu hiệu vi phạm

Không phải mọi trường hợp chia dự án thành nhiều gói thầu đều vi phạm. Tuy nhiên, việc chia tách cũng không đương nhiên hợp pháp chỉ vì mỗi gói có phạm vi hoặc giá trị riêng. Cần xem xét căn cứ phân chia, tính chất và mối liên hệ giữa các công việc, nhu cầu thực tế, hồ sơ giải trình và mục đích của việc lựa chọn nhà thầu. Đặc biệt, phương án không có cơ sở rõ ràng nhưng lại giúp áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu ít cạnh tranh hơn cần được rà soát thận trọng.

Cảnh báo từ Paxlaw:

Doanh nghiệp không nên chỉ căn cứ vào giá trị từng gói thầu để đánh giá mức độ an toàn pháp lý. Một phương án có thể tiềm ẩn rủi ro nếu các hạng mục vốn có liên hệ chặt chẽ bị tách rời mà không có lý do kỹ thuật, tiến độ hoặc tổ chức thực hiện thuyết phục; hồ sơ không giải thích được vì sao cần phân chia; hoặc phương án lựa chọn nhà thầu có dấu hiệu hướng đến việc né tránh điều kiện áp dụng theo quy định. Đây là những dấu hiệu cần kiểm tra kỹ, dù chưa thể tự thay thế việc đánh giá toàn diện hồ sơ và quy định pháp luật.

Ví dụ, một dự án xây dựng nhà máy có thể được phân chia thành các gói xây dựng, lắp đặt hệ thống điện và cung cấp thiết bị chuyên dụng nếu cách phân chia xuất phát từ yêu cầu kỹ thuật, tính chất công việc và phương án tổ chức thực hiện. Ngược lại, nếu một nhu cầu mua sắm có tính đồng bộ bị tách thành nhiều gói giá trị thấp hơn hạn mức chỉ định thầu mà không có căn cứ hợp lý, doanh nghiệp có thể phải giải trình về tính cần thiết của việc tách gói và mục đích áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu. Vì vậy, không nên xem việc chia nhỏ giá trị gói thầu là một cách thức mặc nhiên bảo đảm được áp dụng chỉ định thầu.

Trước khi phê duyệt phương án phân chia, doanh nghiệp nên kiểm tra tối thiểu ba nhóm vấn đề:

• Căn cứ kỹ thuật, phạm vi công việc và nhu cầu thực tế có đủ rõ ràng để giải thích việc phân chia hay không;
• Các hạng mục có mối liên hệ về công năng, tiến độ, đầu ra hoặc yêu cầu triển khai nào cần được xem xét trong tổng thể hay không;
• Hình thức lựa chọn nhà thầu dự kiến áp dụng có đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật hay không. Hồ sơ cần ghi nhận rõ căn cứ, lý do và quá trình xem xét phương án; việc giải trình sau khi có yêu cầu kiểm tra có thể khó khăn hơn nếu ngay từ đầu không lưu lại tài liệu phù hợp.

Paxlaw khuyến nghị doanh nghiệp không phê duyệt phương án phân chia chỉ dựa trên đề xuất đơn lẻ hoặc mục tiêu đáp ứng hạn mức. Cần bảo đảm sự thống nhất giữa hồ sơ dự án, dự toán mua sắm, phương án phân chia và kế hoạch lựa chọn nhà thầu; đồng thời lưu lại tài liệu thể hiện căn cứ thực tế, ý kiến thẩm định và quyết định của người có thẩm quyền. Hồ sơ thiếu nhất quán không chỉ làm tăng khó khăn khi giải trình mà còn khiến doanh nghiệp khó chứng minh tính hợp lý của phương án đã lựa chọn.

3. Hệ quả pháp lý và tài chính doanh nghiệp cần lưu ý

Nếu cơ quan có thẩm quyền xác định có hành vi vi phạm, hệ quả có thể không chỉ nằm ở việc phải điều chỉnh hồ sơ. Tùy căn cứ pháp luật, tính chất và mức độ vi phạm, doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng đến thủ tục lựa chọn nhà thầu, tiến độ dự án, chi phí thực hiện, uy tín kinh doanh; cá nhân tham gia đề xuất, thẩm định hoặc phê duyệt cũng có thể bị xem xét trách nhiệm tương ứng. Đây là các rủi ro cần được nhận diện từ đầu, không phải đợi đến khi có thanh tra, kiểm tra hoặc tranh chấp mới xử lý.

Thứ nhất, nguy cơ gián đoạn dự án và phát sinh chi phí. Khi có căn cứ luật định, thủ tục lựa chọn nhà thầu có thể bị đình chỉ hoặc hủy theo quy định tương ứng. Doanh nghiệp có thể phải rà soát, điều chỉnh hồ sơ hoặc tổ chức lại thủ tục; việc kéo dài tiến độ có thể ảnh hưởng đến kế hoạch vận hành, nghĩa vụ với đối tác, chi phí vốn và hiệu quả đầu tư. Hệ quả cụ thể phụ thuộc vào hồ sơ và căn cứ pháp luật, nhưng việc phải xử lý lại thủ tục có thể tạo ra chi phí và áp lực tiến độ đáng kể. Không nên mặc nhiên cho rằng mọi sai sót đều dẫn đến thu hồi toàn bộ khoản tiền đã giải ngân hoặc chấm dứt hợp đồng.

Thứ hai, nguy cơ bị xem xét chế tài và ảnh hưởng uy tín. Tùy tính chất, mức độ, hậu quả và quy định áp dụng, tổ chức, cá nhân liên quan có thể bị xem xét xử lý theo pháp luật. Việc bị yêu cầu giải trình, phát sinh tranh chấp, bị thanh tra hoặc bị xác định có vi phạm cũng có thể ảnh hưởng đến hình ảnh doanh nghiệp và cơ hội tham gia các dự án tiếp theo. Đây không phải hệ quả tự động của mọi phương án phân chia, nhưng là rủi ro không nên xem nhẹ khi hồ sơ không chứng minh được tính hợp lý của quyết định.

Thứ ba, trách nhiệm của người quản lý và cá nhân tham gia. Người đề xuất, thẩm định, phê duyệt và các bộ phận chuyên môn cần thực hiện đúng thẩm quyền, kiểm tra căn cứ và lưu trữ hồ sơ phù hợp. Không nên coi quyết định phân chia gói thầu là một thao tác hành chính đơn thuần nếu quyết định đó ảnh hưởng đến hình thức lựa chọn nhà thầu và tính cạnh tranh của quá trình đấu thầu. Trách nhiệm của từng cá nhân phải được xem xét dựa trên hành vi, lỗi, vai trò và hậu quả cụ thể; trách nhiệm hình sự theo Điều 222 Bộ luật Hình sự chỉ được đặt ra khi có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.

4. Giải pháp phòng ngừa rủi ro từ Paxlaw

Trước những rủi ro nêu trên, Paxlaw khuyến nghị doanh nghiệp chủ động kiểm tra phương án phân chia gói thầu trước khi trình phê duyệt, thay vì chỉ rà soát khi hồ sơ đã được triển khai hoặc khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu giải trình. Việc kiểm soát nên tập trung vào ba nhóm công việc sau:

a. Rà soát cấu trúc dự án và phương án phân chia gói thầu

• (i) Đối chiếu phạm vi, tính chất, yêu cầu kỹ thuật và mối liên hệ giữa các hạng mục để xác định căn cứ phân chia.
• (ii) Kiểm tra điều kiện pháp lý của hình thức lựa chọn nhà thầu dự kiến áp dụng, không chỉ căn cứ vào giá trị từng gói.
• (iii) Hoàn thiện tài liệu giải trình, thể hiện rõ nhu cầu thực tế, lý do phân chia và cơ sở của phương án triển khai.

b. Kiểm tra kế hoạch lựa chọn nhà thầu và quy trình nội bộ

• (i) Đối chiếu tính thống nhất giữa hồ sơ dự án, dự toán mua sắm, phương án phân chia và kế hoạch lựa chọn nhà thầu.
• (ii) Xác định rõ trách nhiệm của bộ phận đề xuất, thẩm định, phê duyệt và người có thẩm quyền.
• (iii) Thiết lập bước rà soát độc lập đối với phương án có dấu hiệu tách các hạng mục liên quan hoặc lựa chọn hình thức nhà thầu cần điều kiện áp dụng cụ thể.

c. Tư vấn tuân thủ và hỗ trợ giải trình

• (i) Rà soát hồ sơ hiện có để nhận diện điểm thiếu căn cứ, chưa thống nhất hoặc có thể làm phát sinh rủi ro.
• (ii) Chuẩn bị tài liệu và phương án giải trình khi có yêu cầu thanh tra, kiểm tra trong phạm vi công việc được thống nhất.
• (iii) Đề xuất phương án xử lý phù hợp với tình huống thực tế, trên cơ sở bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Thông điệp của Paxlaw là: Doanh nghiệp không nên chờ đến khi quy định được sửa đổi hoặc khi phát sinh yêu cầu kiểm tra mới rà soát hồ sơ. Một phương án phân chia thiếu căn cứ có thể kéo theo nhiều vấn đề liên quan đến thủ tục, tiến độ, chi phí và trách nhiệm của người tham gia. Kiểm tra từ đầu, lưu lại căn cứ rõ ràng và bảo đảm sự thống nhất của hồ sơ là những bước quan trọng để hạn chế rủi ro có thể phòng ngừa.

Paxlaw hỗ trợ doanh nghiệp rà soát phương án phân chia gói thầu, đánh giá điều kiện áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu và hoàn thiện cơ chế kiểm soát tuân thủ theo hồ sơ thực tế. Việc rà soát sớm giúp doanh nghiệp nhận diện điểm cần xử lý trước khi phương án được phê duyệt hoặc triển khai, qua đó chủ động hơn trong quản trị rủi ro pháp lý.

Doanh nghiệp đang chuẩn bị dự án, xây dựng kế hoạch lựa chọn nhà thầu hoặc chưa chắc chắn về căn cứ phân chia gói thầu nên rà soát hồ sơ trước khi triển khai. Có thể liên hệ Paxlaw để trao đổi về phạm vi rà soát và phương án xử lý phù hợp với tình hình thực tế.